وقتی جرم یا پلاک برای مدت طولانی روی دندان‌ها باقی می‌ماند، ممکن است به زیر خط لثه نفوذ کرده و محیط مناسبی برای التهاب و عفونت ایجاد کند. در این شرایط، جرمگیری معمولی که بیشتر سطح دندان‌ها را تمیز می‌کند، کافی نیست و دندانپزشک احتمالا روش‌های تخصصی‌تری از جمله جرمگیری عمیق لثه را پیشنهاد می‌دهد.
این روش با هدف پاکسازی رسوبات و باکتری‌ها از سطح ریشه دندان و نواحی زیر لثه انجام می‌شود و یکی از بهترین راهکارها برای کنترل بیماری‌های لثه به شمار می‌رود. اما جرمگیری عمیق دقیقا چه کاری برای ما انجام می‌دهد؟ چه زمانی به آن نیاز است و آیا درد یا عوارضی دارد؟ در ادامه درباره این روش درمانی مهم اطلاعات بیشتری کسب می‌کنید. با ما همراه باشید.
منظور از جرمگیری عمیق لثه چیست؟
جرمگیری عمیق که به آن اسکیلینگ و روت پلنینگ (Scaling and Root Planing) نیز می‌گویند، یک روش درمانی غیرجراحی برای پاکسازی بافت‌های اطراف دندان و زیر لثه است. این فرآیند از ۲ بخش اصلی تشکیل شده است: در بخش اول (اسکیلینگ)، پلاک‌های باکتریایی و رسوبات سخت‌شده (تارتار) از سطح دندان و به‌ویژه مناطق زیر خط لثه زدوده می‌شوند. در بخش دوم (روت پلنینگ)، دندانپزشک به هموارسازی و صاف کردن سطوح زبر ریشه دندان می‌پردازد.
این کار سموم باکتریایی را از بین برده و مانع از تجمع مجدد باکتری‌ها در زیر لثه می‌شود. در نتیجه، بافت ملتهب لثه بهبود می‌یابد و لثه می‌تواند دوباره به ریشه دندان متصل شود.
آیا جرمگیری عمیق لثه واقعا ضروری است؟
بله، جرمگیری عمیق تنها روشی است که می‌تواند پلاک‌ها و باکتری‌های نفوذکرده به بخش‌های عمیق زیر خط لثه را به طور کامل پاکسازی کند. اگرچه مسواک زدن و نخ دندان کشیدن برای حفظ سلامت دهان حیاتی است؛ اما الیاف مسواک توانایی نفوذ به عمق پاکت‌های لثه‌ای و سطوح ریشه دندان را ندارند.
جرمگیری معمولی نیز فقط رسوبات روی تاج دندان و بخش‌های سطحی زیر خط لثه را تمیز می‌کند. اما زمانی که باکتری‌ها به مناطق عمیق‌تر نفوذ کرده و باعث ایجاد پاکت‌های عفونی می‌شوند، جرمگیری سطحی دیگر پاسخگو نیست. در چنین شرایطی، جرمگیری عمیق برای توقف پیشرفت عفونت، جلوگیری از تخریب استخوان نگهدارنده دندان، پیشگیری از عقب‌نشینی لثه و در نهایت حفظ دندان‌های طبیعی ضروری خواهد بود.
در چه مواردی جرمگیری عمیق لثه توصیه می‌شود؟
دندانپزشکان معمولا زمانی جرمگیری عمیق لثه را تجویز می‌کنند که التهاب و عفونت از حدی که با جرمگیری معمولی یا مراقبت‌های خانگی قابل کنترل است، فراتر رفته باشد. به طور کلی، این روش درمانی در موارد زیر توصیه می‌شود:
ژنژیویت: ژنژیویت که مرحله اولیه و خفیف بیماری لثه است، به علائمی نظیر تورم و قرمزی لثهها، خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن و بوی بد دهان منجر می‌شود. در صورت تشخیص به موقع این بیماری، با جرمگیری عمیق می‌توان فرآیند التهابی را متوقف کرد و سلامت کامل را به بافت لثه بازگرداند.
پریودنتیت: اگر ژنژیویت درمان نشود، به مرحله پیشرفته‌تری به نام پریودنتیت می‌رسد. در این مرحله، باکتری‌ها و رسوبات باعث جدا شدن بافت لثه از دندان و تشکیل پاکت‌های عمیق لثه‌ای، عقب‌نشینی لثه و تحلیل استخوان فک می‌شوند. در این شرایط نیز جرمگیری عمیق برای حذف باکتری‌ها و صاف کردن سطح ریشه جهت اتصال مجدد آن به لثه به‌کار می‌رود.
افزایش خطر بیماری‌های لثه: حتی اگر هیچ علامتی وجود نداشته باشد، جرمگیری عمیق ممکن است به افرادی که در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های لثه قرار دارند توصیه شود. این عوامل عبارت‌اند از: سابقه خانوادگی و ژنتیکی، مصرف سیگار، فشرده بودن و به‌هم‌ریختگی دندان‌ها، بیماری‌های سیستمیک مانند دیابت یا اختلالات خودایمنی، تغییرات هورمونی و سابقه عدم رعایت بهداشت دهان.
مزایای جرمگیری عمیق لثه
جرمگیری عمیق، یک روش بسیار موثر برای کنترل بیماری‌های لثه و پاکسازی رسوبات نفوذکرده به زیر خط لثه است. این فرآیند با حذف باکتری‌های مضر و هموارسازی سطح ریشه، محیط سالم و عاری از آلودگی برای التیام بافت‌های اطراف دندان فراهم می‌آورد. از مهم‌ترین مزایای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
رفع بوی بد دهان: این اقدام درمانی با حذف پلاک‌ها و باکتری‌های مستقر در عمق پاکت‌های لثه‌ای، علت اصلی بوی بد دهان (هالیتوزیس) را به طور کامل از بین می‌برد.
حفظ سلامت دهان و سلامت عمومی بدن: باکتری‌های موجود در دهان می‌توانند از طریق جریان خون به سایر ارگان‌های بدن منتقل شوند. بنابراین پاکسازی آن‌ها علاوه بر حفظ سلامت دهان، خطر ابتلا به بیماری‌های سیستمیک مرتبط مانند بیماری‌های قلبی-عروقی و مشکلات تنفسی را کاهش می‌دهد.
پیشگیری از تحلیل لثه: حذف جرم و پلاک در مراحل اولیه، فرآیند تخریب بافت را متوقف کرده و از عقب‌نشینی لثه و در نهایت لق شدن دندان‌ها جلوگیری می‌کند.
کاهش خطر بیماری‌های پیشرفته لثه: جرمگیری عمیق مانع از پیشرفت بیماری لثه می‌شود و نیاز به جراحی‌های پیچیده و تهاجمی را در آینده به حداقل می‌رساند.
آیا جرمگیری عمیق عوارضی هم دارد؟
جرمگیری عمیق لثه یک روش درمانی ایمن تلقی می‌شود، اما مانند هر اقدام تخصصی دیگری ممکن است عوارض جانبی به همراه داشته باشد. این عوارض عبارت‌اند از:
خونریزی: به دلیل التهاب بافت لثه و پاکسازی عمیق آن، بروز مقدار کمی خونریزی تا چند روز پس از درمان طبیعی است.
عقب‌نشینی لثه: با فروکش کردن التهاب و برطرف شدن عفونت، بافت متورم لثه جمع شده و به حالت طبیعی بازمی‌گردد که این امر ممکن است باعث نمایان‌تر شدن ریشه دندان شود.
عفونت: احتمال بروز عفونت بسیار کم است، اما در پاکت‌های بسیار عمیق ممکن است رخ دهد. دندانپزشک برای پیشگیری از آن، می‌تواند دهان‌شویه ضدباکتری یا آنتی‌بیوتیک تجویز کند.
شل شدن دندان: بلافاصله پس از جرمگیری ممکن است دندان‌ها کمی لق به نظر برسند، اما با بهبود لثه و سفت شدن بافت‌های نگهدارنده اطراف دندان، این مشکل برطرف می‌شود.
افزایش حساسیت دندان: حذف رسوبات سخت از روی ریشه دندان می‌تواند حساسیت به سرما و گرما را افزایش دهد که این عارضه معمولا ظرف چند روز تا چند هفته برطرف می‌شود.
درد و افزایش حساسیت لثهها: احتمال دارد لثه‌های شما برای چند روز کمی دردناک یا حساس باشند. برای کنترل هرگونه ناراحتی می‌توانید از مسکن‌های بدون نسخه استفاده کنید.
در صورت مشاهده علائم جدی نظیر خونریزی، درد و تورم شدید باید فورا با دندانپزشک خود تماس بگیرید.
هر چند وقت یک‌بار به جرمگیری عمیق لثه نیاز دارم؟
اکثر افراد فقط یک بار در طول زندگی خود به جرمگیری عمیق لثه نیاز پیدا می‌کنند. چون هدف اصلی این درمان، پاکسازی کامل رسوبات و باکتری‌ها است تا پس از آن بتوان با رعایت بهداشت دهان و جرمگیری معمولی، سلامت لثهها را حفظ کرد. با این حال، بسته به وضعیت لثه و میزان پیشرفت بیماری، ممکن است دندانپزشک انجام آن را هر ۲ سال یک‌بار توصیه کند.
جرمگیری عمیق لثه چگونه انجام می‌شود؟
این اقدام درمانی با ارزیابی شرایط بیمار آغاز شده و با پاکسازی و هموارسازی سطوح زیر لثه ادامه می‌یابد:
معاینه و ارزیابی اولیه: در این مرحله، دندانپزشک عمق فضای بین لثه و دندان (پاکت‌های لثه‌ای) را اندازه‌گیری می‌کند. همچنین در صورت نیاز، رادیوگرافی انجام می‌دهد تا وضعیت سلامت استخوان فک و میزان نفوذ رسوبات به زیر خط لثه مشخص شود.
بی‌حسی موضعی: برای پیشگیری از هرگونه درد یا احساس ناخوشایند در طول درمان، دندانپزشک از داروی بی‌حسی موضعی استفاده می‌کند. این کار باعث می‌شود بیمار در طول پاکسازی عمیق،کاملا راحت باشد و دچار استرس نشود.
جرمگیری زیر خط لثه: در این مرحله، پلاک‌های باکتریایی و جرم‌های سخت از روی سطح دندان و به‌ویژه مناطق عمیق زیر خط لثه پاکسازی می‌شوند. دندانپزشک برای این کار از ابزارهای دستی یا دستگاه‌های اولتراسونیک که با ارتعاشات ملایم باعث حذف رسوبات می‌شوند، استفاده می‌کند.
صاف کردن و هموارسازی ریشه: پس از حذف جرم‌ها، سطح ریشه دندان کاملا صاف و هموار می‌شود. این کار باکتری‌های باقیمانده و نقاط زبر را از بین می‌برد و مانع از تجمع مجدد پلاک‌ها در آینده می‌شود. همچنین به بافت لثه کمک می‌کند دوباره به دندان متصل شود و عمق پاکت‌ها کاهش یابد.
جرمگیری عمیق لثه چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان درمان به میزان جرم و پلاک بستگی دارد، اما معمولا بین یک تا ۲ ساعت متغیر است. دندانپزشک ممکن است تمام فرآیند درمان را در یک جلسه انجام دهد یا برای راحتی بیشتر بیمار و مراقبت دقیق‌تر، آن را به ۲ جلسه (هر جلسه برای یک سمت دهان) تقسیم کند.
دوره نقاهت و مراقبت‌های بعد از درمان جرمگیری عمیق لثه
دوره نقاهت پس از جرمگیری عمیق لثه معمولا کوتاه است؛ به طوری که اکثر افراد می‌توانند در همان روز به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند. با این حال، بروز التهاب، سوزش و خونریزی خفیف در چند روز اول طبیعی تلقی می‌شود. رعایت دقیق دستورالعمل‌های مراقبتی تجویزشده توسط دندانپزشک، روند التیام بافت‌ها را سرعت بخشیده و خطر بروز عفونت را به حداقل می‌رساند.
توجه به بهداشت دهان: تمیز کردن دندان‌ها با مسواک نرم و نخ دندان، برای جلوگیری از تجمع مجدد باکتری‌ها ضروری است. در روزهای اول، این کار باید با احتیاط فراوان انجام شود تا به لثه‌های در حال ترمیم آسیب نزند.
غرغره کردن آب نمک: دهان خود را در روزهای نخست به طور منظم با آب نمک گرم بشویید. این راهکار ساده و موثر به کاهش التهاب، تسکین سوزش و ضدعفونی کردن محیط دهان کمک می‌کند.
ویزیت پیگیری: حضور در جلسات معاینه دوره‌ای که توسط دندانپزشک تنظیم می‌شود، برای ارزیابی روند بهبودی، اندازه‌گیری مجدد عمق پاکت‌های لثه‌ای و اطمینان از کنترل کامل بیماری لثه حیاتی است.
تغییر رژیم غذایی: در روزهای اول پس از درمان از مصرف غذاهای سفت، چسبنده، تند و بسیار داغ یا سرد که لثه را تحریک می‌کنند، خودداری کنید. انتخاب غذاهای نرم و ولرم و نوشیدن آب کافی به پاکیزه ماندن دهان و بهبود بافت‌ها کمک می‌کند.
استفاده از خمیردندان ضدحساسیت: افزایش حساسیت دندان‌ها به دما، یکی از مشکلات شایع پس از جرمگیری عمیق است. در این شرایط، استفاده از خمیردندان مخصوص دندان‌های حساس می‌تواند بسیار کمک‌کننده و مؤثر باشد.
بعد از جرمگیری عمیق چگونه از بازگشت بیماری لثه پیشگیری کنم؟
اگرچه جرمگیری عمیق باکتری‌ها و رسوبات سخت زیر لثه را پاکسازی می‌کند؛ اما پلاک‌های باکتریایی هر روز به طور طبیعی روی دندان‌ها تشکیل می‌شوند. برای پیشگیری از بازگشت بیماری لثه و حفظ نتایج درمان، داشتن یک روتین بهداشتی منظم و دقیق شامل حداقل ۲ بار مسواک زدن در روز، استفاده روزانه از نخ دندان و مصرف دهان‌شویه‌های ضدباکتری الزامی است.
علاوه بر این، اصلاح سبک زندگی از جمله ترک یا عدم مصرف دخانیات، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و داشتن رژیم غذایی سالم در حفظ سلامت لثهها نقش کلیدی ایفا می‌کند. در نهایت، مراجعه منظم به دندانپزشک جهت معاینه و پاکسازی دوره‌ای (حداقل هر ۶ ماه یک‌بار) برای ارزیابی بافت‌های دهان توصیه می‌شود.
سخن آخر
جرمگیری عمیق، یک روش تخصصی و اثربخش برای درمان بیماری‌های لثه مانند ژنژیویت و پریودنتیت است. این فرآیند با پاکسازی کامل جرم‌ها و رسوبات از مناطق زیر خط لثه و هموارسازی ریشه دندان‌ها، باکتری‌های مضر را از بین می‌برد، التهاب و خونریزی لثه را کاهش می‌دهد و از تحلیل استخوان فک و لق شدن دندان‌ها جلوگیری می‌کند.
اگر شما هم با علائمی مانند التهاب، قرمزی و خونریزی لثه یا بوی بد دهان مواجه هستید، بهتر است برای بررسی وضعیت لثه‌های خود به دندانپزشک مراجعه کنید. کلینیک مهرپارسه با بهره‌گیری از دندانپزشکان مجرب و رعایت دقیق استانداردهای بهداشتی، خدمات جامع و تخصصی در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های لثه ارائه می‌دهد. تیم متخصص این مرکز با بررسی وضعیت لثهها و دندان‌ها، میزان پیشرفت بیماری را ارزیابی کرده و بر اساس شرایط هر فرد، مناسب‌ترین روش درمانی را پیشنهاد می‌دهد.
سوالات متداول جرمگیری عمیق لثه
جرمگیری عمیق چه تفاوتی با جرمگیری معمولی دارد؟
جرمگیری معمولی فقط رسوبات سطحی تاج دندان را پاکسازی می‌کند. اما جرمگیری عمیق به تمیز کردن مناطق زیر خط لثه می‌پردازد.
علائم اصلی نیاز به جرمگیری عمیق لثه چیست؟
از علائم شایع می‌توان به خونریزی، تورم یا عقب‌نشینی لثهها، بوی بد دهان و لق شدن دندان‌ها اشاره کرد.
دوره نقاهت بعد از جرمگیری عمیق چقدر است؟
اکثر افراد در همان روز می‌توانند به فعالیت عادی بازگردند. حساسیت یا التهاب خفیف نیز طی حداکثر یک هفته برطرف می‌شود.
